Stromatactis cavities and stromatactis-like cavities in the Upper Jurassic carbonate buildups at Mlynka and Zabierzów (Oxfordian, Southern Poland)
Jacek Matyszkiewicz - University of Mining and Metalurgy, Faculty of Geology, Geophysics and Environmental Protection, al. Mickiewicza 30, 30-059 Kraków, Poland. Fax: 0048 12 6332936, e-mail: jamat@geol.agh.edu.pl;
Abstract: Stromatactis cavities (SCs) and stromatactis-like cavities
(SlCs) occur in Upper Jurassic carbonate buildups of southern Poland.
The carbonate buildups vary in the development of their rigid framework.
Internal erosion, resulting from various agents, is the process leading
to the formation of the SCs and SlCs.
In carbonate buildups of the cyanobacterial-sponge mud-mound type with
weakly developed rigid framework, formation of the SCs occurred in the
subtidal zone, on the slope of a buildup, and was caused by partial winnowing
of unlithified sediment. This winnowing took place during early diagenesis
and rapid tectonic uplifting movements, when water within large pore spaces
and growth cavities was strongly turbulent due to submarine mass flows
which resulted in the formation of a network of cavities.
In reef-like carbonate buildups of the Tubiphytes-reef type with
well developed rigid framework the internal erosion was caused by cavitation
linked to intensive wave action in the intertidal zone. The rigid framework,
where it was well developed, prevented the formation of networked cavities
permitting the development of a single SlCs only. Such process of stromatactis
formation occurred with a break after the growth of the Tubiphytes-reef.
Precipitation of sparry calcite cement took place at various stages of
the diagenesis. In the SCs formed in the subtidal zone, on the slope of
a cyanobacterial-sponge mud mound, the formation of the cements began
under marine phreatic conditions and continued during late diagenesis
in various environments. In the SlCs originated in the intertidal zone
in Tubiphytes-reef the early diagenetic cementation usually did
not take place because the stromatactis were subaerially exposed soon
after their formation. Some of them were slightly restructured and got
filled with cement as a result of hydrothermal processes in Tertiary time.
Abstrakt: W górnojurajskich budowlach węglanowych południowej
Polski występują kawerny stromatactis (SCs) i kawerny stromatactis sensu
lato (SlCs). Budowle te charakteryzują się zróżnicowanym rozwojem
sztywnego szkieletu. Procesem odpowiedzialnym za tworzenie się SCs i
SlCs jest erozja wewnętrzna osadu wywołana różnymi czynnikami.
W budowlach węglanowych typu cyjanobakteryjno-gąbkowych kopców mułowych
o słabo rozwiniętym szkielecie wewnętrznym tworzenie się SCs zachodziło
na stoku budowli, w strefie sublitoralnej i było spowodowane wymywaniem
części niezlityfikowanego osadu. Wymywanie to miało miejsce we wczesnej
diagenezie, podczas gwałtownych, tektonicznych ruchów wznoszących, kiedy
woda wypełniająca przestrzenie międzyporowe i kawerny wzrostowe ulegała
silnej turbulencji w wyniku oddziaływania spływu podmorskiego powodując
powstanie systemu połączonych kawern.
W rafopodobnych budowlach węglanowych typu rafy tubiphytesowej o dobrze
rozwiniętym szkielecie wew-nętrznym erozja wewnętrzna była spowodowana
przez erozję kawitacyjną wywołaną oddziaływaniem intensywnego ruchu
falowego w strefie międzypływowej. Dobrze rozwinięty sztywny szkielet
zahamował rozwój sytemu połączanych kawern, co doprowadziło do utworzenia
jedynie pojedyńczych SlCs. Tworzenie się SlCs zachodziło w tym wypadku
z hiatusem czasowym względem wzrostu rafy tubiphytesowej.
Wytrącanie cementu węglanowego miało miejsce w różnych stadiach diagenezy.
W SCs powstałych w sublitorale, na stoku cyjanobakteryjno-gąbkowego
kopca mułowego tworzenie się cementów rozpoczęło się w morskich warunkach
freatycznych i było kontynuowane podczas późnej diagenezy w różnych
środowiskach. W SlCs powstających w strefie międzypływowej, w rafie
tubiphytesowej wczesnodiagenetyczna cementacja nie miała zwykle miejsca
na skutek ich wynurzenia niedługo po utworzeniu. Część SlCs została
przemodelowana i wypełniona cementami krystalizującymi z roztworów hydrotermalnych
w trzeciorzędzie.
 |
Annales
|